Elbert Dijkgraaf – Hoe groter de problemen, hoe groter de uitdaging


Hoe groter de problemen, hoe groter de uitdaging
Door: Chris Wolters

“De landelijke politiek is geen vak dat je zomaar hebt geleerd. Een kort verblijf in de Tweede Kamer is dus eigenlijk niet gepast,” aldus Elbert Dijkgraaf, SGP Tweede kamerlid en Hoogleraar. “Je kunt het zien als een soort kapitaalvernietiging als dat wel het geval is.” Hij voegt dan toe: “SGP-leden zitten over het algemeen lang ….”

 

Zoals dat gaat in een kleine fractie moet Dijkgraaf zijn aandacht verdelen over een reeks van onderwerpen. Daaronder financiën en economische zaken. Dijkgraaf is uitgesproken. Bij het verzoek om Tweede Kamerlid te worden waarschuwde hij dat men ‘de hele Dijkgraaf krijgt’. Kennelijk stapte men daarover heen en inmiddels is hij al ruim 5 jaar Kamerlid. Dijkgraaf is er vast van overtuigd dat je vooral jezelf moet zijn. Dat hem dat goed afgaat blijkt wel uit zijn reactie op zijn benoeming door PowNed tot ‘Powliticus’ van het jaar 2013. Met geen mogelijkheid wist presentator Rutger Castricum Dijkgraaf te verleiden tot onhandige of geagiteerde uitspraken.

De logica lijkt nogal eens te ontbreken

Dijkgraaf is duidelijk in zijn standpunten. Eenvoudiger, eerlijker en effectiever/lager zijn daarbij sleutelbegrippen. Eenvoudiger dan doelt Dijkgraaf onder meer op de belastingen. “We hebben langzamerhand een ongelooflijk gecompliceerde manier ontwikkeld om geld rond te pompen. Een hoge hypotheek is via de hypotheek-aftrek deels te compenseren, de dure zorg komt voor een deel terug door toeslagen. Dat kan anders. Niet van vandaag op morgen, maar het kan worden veranderd.” Dijkgraaf geeft aan dat je in de politiek vaak geduld moet oefenen. Daarbij is logisch nadenken en toetsen aan de realiteit noodzakelijk. Dijkgraaf kijkt naar de praktijk: “Uit eigen ervaring weet ik dat iemand die woont in een Rijksmonument wel het onderhoud jarenlang mag verwaarlozen, maar wanneer je als nieuwe eigenaar wil starten met de renovatie, word je ineens bedolven onder regels, verordeningen, plannen, dure adviseurs en leges. Dat kan niet de bedoeling zijn.” Lager, dan doelt Dijkgraaf onder meer op het verlichten van de belastingdruk en ook op een logischer systeem. “Het feit dat eenverdieners zwaarder belast worden dan twee verdieners klopt niet.” Dijkgraaf verklaart die wonderlijke kronkels in de wetgeving op het feit dat veel maatregelen gebaseerd zijn op oude wetgeving die afgestemd was op heel andere situaties. Het verschil in belastingdruk tussen een- en tweeverdieners was in het kader van de vrouwenemancipatie indertijd een effectief instrument. Dat stadium zijn we voorbij. Mensen kunnen hun eigen keuze bepalen.”

Snel scoren beperkt ruimte voor innovatie

Dijkgraaf gaat nogmaals in op het aspect tijd. Als voorbeeld neemt hij de scoringsdrift van politici bij de energieproblematiek. “Teveel gericht op korte termijnsuccessen. Hoeveel procent energiebesparing in 2020 gerealiseerd zou ondergeschikt moeten zijn aan de volledige oplossing van de energievraagstukken. Er wordt veel geld ingezet op bestaande technologie en te weinig op doorbraak-technologie. Nu gaat 95% van de subsidie op aan korte termijn oplossingen, slechts 5% gaat naar lange termijn oplossingen.” Dijkgraaf zoekt oplossingen in een andere, meer tijd vergende, richting. Hij volgt nauwlettend de energieinformatie van de OESO (Organisatie voor Europese Samenwerking en Ontwikkeling). “Als je de lijn van het energiegebruik sinds 1973 doortrekt dan is het resultaat teleurstellend. Sinds de energiecrisis is het energiegebruik alleen maar gestegen.” In zijn inaugurele rede (2009) als hoogleraar, pleitte Dijkgraaf voor meer onderzoek naar de resultaten van het beleid van de Nederlandse overheid om energiebesparing te stimuleren. “Maken van afspraken en duidelijke voorschriften zullen uiteindelijk leiden tot innovatie.”

Beter toetsen aan de praktijk

Gebrek aan resultaat, afwachten. Het lijkt een voedingsbodem voor groeiende frustratie. “Nee, dat is een permanente uitdaging. Hoe groter de problemen, hoe groter de uitdaging. Je moet wel een open oog houden voor de praktijk. Regelingen die uitsluitend van achter het bureau worden bedacht, kosten uiteindelijk vaak meer tijd dan een goede afstemming met de praktijk. Kijk naar de agrarische sector. Iedereen wil gezond en veilig voedsel, zowel producent als consument. Slecht afgestemde maatregelen leiden vaak tot debatten, bezwaren en herzieningen en dus in ieder geval een aanzienlijk verlies in tijd. Dijkgraaf grijpt naar een praktijkvoorbeeld: Lamb Weston/Meijer in Kruiningen is leverancier van McDonalds. De eisen die het bedrijf aan zichzelf stelt zijn veel hoger dan die van de overheid. De motivatie daarvoor is simpel. Houdt men zich daar niet aan, dan verliezen ze de klant.” De reflex van politici op misstanden vindt hij dan ook vaak tamelijk krampachtig. “Te vaak is het uitgangspunt wantrouwen. Dat werkt minder goed dan vertrouwen. Handhaven erg belangrijk, maar vooral, stimuleer het nemen van eigen verantwoordelijkheid.”

Optimistisch is wat anders dan vrolijk
Op financieel terrein is Dijkgraaf optimistisch dat de problemen kunnen worden opgelost, echter niet makkelijk . “De echte crisis rond de euro is nog lang niet opgelost. Dat is ook niet mogelijk in een groep sterk van elkaar verschillende landen in rijkdom en welvaart die het met dezelfde munteenheid moeten doen. Arme EU-landen zullen de schulden niet terug kunnen betalen. Doormodderen is geen optie. Dat heeft consequenties voor economie en samenleving.” Dijkgraaf doceert: “Een kleinere overheid, meer verantwoordelijkheden in de zorg voor jong en oud bij de burger.” Dus meer verantwoordelijkheid bij de burger, organisatie en bedrijven? Dijkgraaf: “Ik zie een kanteling optreden in het maatschappelijk klimaat. Men slikt niet meer dat er binnen de wet buiten het boekje wordt gegaan. Zo kun je bijvoorbeeld banken aanspreken op hun gedrag. Niet aanpakken met regels en wetten, want dan gaan de bollebozen weer aan de slag om nieuwe wegen te bedenken om die wetten en regels te omzeilen.” Een intensiever beroep op het ethisch besef? “Daar zal ik in ieder geval alles aan doen.”

[kader]
Prof. Dr. Elbert Dijkgraaf studeerde economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij promoveerde in 2004 op een studie over de regulering van de Nederlandse afvalmarkt. Op 1 juni 2009 werd hij tot hoogleraar benoemd. In zijn inaugurele rede pleitte hij voor meer onderzoek naar de resultaten van het beleid van de Nederlandse overheid om energiebesparing te stimuleren.